Bookcrossing artikel in NRC Handelsblad 2 november 2002

Door Daphne van Paasen

Het kan zomaar ergens liggen. In de trein op het tafeltje naast een leeg koffiebekertje (is de eigenaar misschien even naar de wc?), in een locker op de sportschool (heeft iemand het laten liggen?) of op een parkbankje: een boek met een label waarop de tekst prijkt 'I'm free, pick me up, read and release me.' Iemand heeft het boek dus niet per ongeluk verloren. Het steelse bladeren blijkt toegestaan en is zelfs de bedoeling.

Maar wie heeft het daar neergelegd? En waarom? 'Wil je weten waar ik ben geweest?' staat er in het Engels in kleine lettertjes op de sticker, 'wil je weten wie me hier heeft neergelegd? Kijk op www.bookcrossing.com'. Alsof je een aangespoelde fles met brief uit een spannend kinderboek vindt.

Bookcrossing is een nieuw fenomeen dat in hoog tempo de wereld verovert. Sinds de oprichting van deze gratis en wereldwijde boekenclub op internet, vorig jaar, hebben de meer dan 57.000 leden ruim 140.000 boeken te vondeling gelegd. Een willekeurige greep uit de landen waar boeken rondzwerven: de VS met meer dan 44.000 boeken; Canada, goed voor dik zevenduizend; Japan 115, Peru 3 en Nederland bijvoorbeeld 595. Het aantal leden stijgt exponentieel en daarmee de kans dat je een boek vindt.

Wilte Zijlstra (29 jaar en promovendus in de biologie) vond Dood in het Lab van Isaac Asimov begin oktober tussen de kranten en tijdschriften in de kantine van het studentencentrum van de Leidse universiteit. De thriller stond al drie weken doodgemoedereerd op een boekenplank op een nieuwe eigenaar te wachten. Door het registratienummer onderaan het label op de website van Bookcrossing in te tikken, zag hij dat iemand met de screenname Goldrush het daar half september had neergelegd.

Die vond het wel een aardig boek, zo liet hij op de bijbehorende 'log pagina' weten. Zijlstra registreerde zich als lid, nam de naam 'Coolname' aan en liet een berichtje achter dat hij het gevonden had. Hij las het boek in een keer uit, jureerde het met zeven sterren en meldde op de site dat hij het op zijn beurt op de scheikundefaculteit zou neerleggen. "Leek me wel een goeie plek omdat het boek in een laboratorium speelt." Een dag of wat later liet 'T4fan' weten dat hij het een goed boek vond (acht sterren) en dat hij het aan een collega zou geven. Deze heeft het zojuist achtergelaten in Albert Heijn aan de Vermiljoenweg in Zaandam: "Het moest Leiden maar eens uit, leek me", zo staat te lezen op de logpagina.

ZWAARGEWICHT BOOKCROSSEN
Behalve dat het leuk is om toevalstreffers te lezen -boeken die je anders nooit had opengeslagen - vindt Zijlstra het een goede manier om van je niet-dierbare boeken af te komen. "Ik lees veel paperbacks en tweedehands boeken en die hoef ik nou niet per se allemaal te bewaren. Zo heeft een ander er ook plezier van." Maar het leukst aan bookcrossing is het volgen van een boek. "Het is grappig om een boek te tracken; te zien dat het van hand tot hand gaat en dat de geschiedenis van zo'n boek groeit."

Toch lukt dat lang niet altijd. Slechts 15 tot 20 procent van de vinders meldt zich op de website. Het merendeel van de boeken is spoorloos. "Jammer, maar niet erg, want het neerleggen van boeken kan ook heel genoeglijk zijn", vindt Nederlands zwaargewicht bookcrossen Frans Goddijn (46 jaar, administratief medewerker). De Arnhemmer liet maar liefst 299 boeken in het wild achter. "Ik ging kleiner wonen", verklaart hij de hoeveelheid, "en had een kelder met boeken vol geleerde dingen uit de tijd dat ik nog dacht een erudiet man te worden. Maar nu de helft van mijn leven achter mij ligt, ben ik tot het diepe inzicht gekomen dat ik niet zo gestudeerd ben als ik graag had willen wezen. En om dan de 27 standaardwerken van Ezra Pound, waarvan je er niet een gelezen hebt, in je kast te laten verstoffen..."

Aahvankelijk pakte hij iedere 'vrijlating' van een boek zorgvuldig aan. Zo kondigde hij Nabokovs Lolita aan met filmfragmenten en recensies op de website. Voor andere boeken zocht hij speciale verstopplaatsen zoals de biechtstoel in een kapelletje op de bedevaartsroute naar Santiago de Compostella. "Zie je het voor je: dat iemand dan devoot op zijn knieën zijn zonden opbiecht aan de heilige maagd Maria en ondertussen een boek pikt... Geweldig!" Maar die aanpak ging te veel tijd kosten zodat hij al snel rugzakken vol boeken in alle Arnhemse cafés, hotels, restaurants en de bibliotheek achterliet. "Ontzamelen werd net zo'n sport als het verzamelen van boeken." Het was lang niet altijd eenvoudig. "Zie maar eens tachtig boeken ergens achter te laten. In cafe De Wacht rende de barman me achterna omdat-ie dacht dat ik het boek vergat. Grote ladingen legde ik bij voorkeur in de stadsbibliatheek. Dat was bijna spannend. Ieder keer was ik weer bang dat er een bibliothecaris op mijn nek zou springen met een: nou heb ik je, mannetje, jij was het dus al die tijd!"