Fredje

door Frans Goddijn

Fredje is een tengere, fele kleuter die onze buurt onveilig maakt. Op het eerste gezicht lijkt hij verwaarloosd. Wanneer hij wil fietsen, pakt hij een ander de fiets af. Als hij niet mee mag doen met de kinderen, gooit hij ze met stenen. Hij vecht en bijt snel,. maa echt boos is hij nooit, daarvoor is zijn huid te dik. Agressie van andere kinderen, die bedeesd terugslaan, maakt hem niet aan het schrikken. Tussen sterkeren schikt hij zich zonder meer. Hij is zeker geen ongewassen halfnaakt apekind. Integendeel, het meisje dat zijn moeder is, kleedt hem meermalen daags om in nette pakjes, en zijn haar zit altijd schoon, gekamd, in een fotogenieke kuif gesteven.

Hijzelf is het die zich aan de macht van zijn opvoeders onttrekt. Hij gaat alleen op stap. Onverstoorbaar. Elk uur hangt zijn moeder uit het raam van haa flat, om Fredje luid vloekend bij zich te roepen. Zoonlief, spelend achter een struik of schutting, hoort haar schelle stemgeluid en lacht erom. Andere kinderen komen dan uit het struikgewas tevoorschijn en vertellen haar waar Fredje zit. Dat is voldoende voor moeder, die gerustgesteld haar raam weer dichtklapt om even later haar bezorgde gekijf te hervatten. Vooral op warme dagen is haar roep om Fredje niet van de lucht, en melige buren, bierdrinkend in hun tuin, nemen haar roep over, zodat de echo van zijn naam de hele wijk bestrijkt. Wanneer Fredje met zijn moeder wandelt, wekt hij haar woede op, door te ver vooruit te lopen of door juist achter te blijven. Maar moeders woede kan geen hogere toon meer halen en Fredje is nergens van onder de indruk.

De buurtkinderen hebben hem als zondebokje geaccepteerd. Moeders luide verwijten werkten als een vloek die nu rust op de schouders van haar kind: hij is schuldig. Waaraan hij dan wel schuld mag hebben, doet e niet toe. Regelmatig wordt Fredje uitgezocht om collectief te worden gestraft. de een houdt hem vast terwijl de anderen hem knijpen of hem beheerst op zijn rugje trommelen. Na mijn vraag waarom ze dat doen, antwoordden ze met een blik dat hier nu echt een typisch voorbeeld van volwassen onbegrip is gegeven. "Nou gewoon!" Om strafbaar te zijn, is het in het geval van Fredje voldoende om gewoon Fredje te zijn. Zijn strafbaarheid wordt immers elk uur uit het hoge raam gezongen! Het moest er nog eens bijkomen dat hij wekelijk ondeugende dingen zou doen ook! Fredje zoemt tevreden rond, als een insect, soms gedoogd, dan weer eens weggeslagen. Zonder schuld blijft hij schuldig.

"Wie kann", zo stelt Franz Kafkain de roman Der Prozess, " denn ein Mensch "uberhaubt schuldig sein. Wir sind doch alle Menschen, einerwie der andere."

"Das ist richtig", antwoordde de geestelijke, "aber so pflegen die Schuldigen zu reden".

Updated June 6, 2001